Religia starożytnego Egiptu — krótka historia trzech tysięcy lat
Egipska religia nie była jednolitym systemem — zmieniała się przez trzydzieści dynastii i trzy główne okresy państwowości. Każdy z nich wnosił do rytuału egipskiego nowe elementy, jednocześnie zachowując rdzeń ciągłości, jakim była wiara w ma'at (kosmiczny porządek i sprawiedliwość) oraz w życie pozagrobowe.
Stare Państwo (ok. 2686-2181 p.n.e.)
Epoka wielkich piramid — Cheopsa, Chefrena, Mykerinosa w Gizie. Religia skupiała się na faraonie jako żyjącym bogu, synu Ra. Rytuały były głównie pogrzebowe i przeznaczone dla władcy — to on miał zapewnić cykliczność słońca, wylewu Nilu i urodzajów. Teksty Piramid (ok. 2400 p.n.e.) to najstarsze znane teksty religijne ludzkości — wyryte na ścianach komór grobowych piramid w Sakkarze.
Średnie Państwo (ok. 2055-1650 p.n.e.)
Demokratyzacja zaświatów — magia rytualna, która wcześniej była przywilejem faraona, stała się dostępna dla wyższych urzędników, a potem dla wszystkich, których stać było na zakup zwoju. Teksty Sarkofagów zastąpiły Teksty Piramid. Kult Ozyrysa stał się powszechny.
Nowe Państwo (ok. 1550-1069 p.n.e.)
Era Tutanchamona, Ramzesa II, Echnatona. Powstaje Księga Umarłych — przewodnik po zaświatach dla każdego, kto mógł go sobie zamówić. Wielkie świątynie w Karnaku, Luksorze, Abu Simbel. Krótkotrwała próba monoteizmu Atona za Echnatona (ok. 1353-1336 p.n.e.) — zniesiona przez następców jako herezja.
Okres późny i hellenistyczny
Podbój perski, potem grecki (Aleksander Wielki, 332 p.n.e.) i wreszcie rzymski. Religia egipska wchłania greckie i rzymskie wpływy — powstaje kult Serapisa, Izyda staje się boginią całego basenu Morza Śródziemnego (jej świątynie sięgały aż do Brytanii). Ostateczny zmierzch przychodzi z chrystianizacją w IV-VI w. n.e.
Główne bóstwa egipskie — kto rządził rytuałem
Egipski panteon liczył setki bóstw — od wielkich bogów państwowych po lokalnych nomowych patronów. Poniżej dziewięcioro najważniejszych, których imiona powtarzają się w każdym rytuale.
Ra (Re) — bóg słońca
Najwyższy bóg solarny, władca dnia. Przedstawiany jako mężczyzna z głową sokoła, na której spoczywa tarcza słoneczna z koroną kobry (ureusz). Codziennie przepływa łodzią Manedżet przez niebo, a nocą łodzią Mesektet przez podziemny świat Duat, walcząc z wężem Apopem.
Ozyrys (Asar)
Bóg zmarłych, odrodzenia, urodzaju i wegetacji. Pierwszy zmartwychwstały. Przedstawiany jako mumia z białą koroną Górnego Egiptu, trzymający berło i bicz. Władca Krainy Trzcin — egipskiego raju.
Izyda (Aset)
Bogini magii, macierzyństwa, uzdrowienia. Żona i siostra Ozyrysa, matka Horusa. Jej kult przetrwał najdłużej — do VI w. n.e. — i wywarł wpływ na chrześcijańską ikonografię Marii.
Horus (Hor)
Bóg nieba, syn Ozyrysa i Izydy. Sokół. Każdy żyjący faraon był uważany za wcielenie Horusa, każdy zmarły — za Ozyrysa.
Set (Suteh)
Bóg pustyni, chaosu, burz. Brat i morderca Ozyrysa, ale jednocześnie obrońca Ra przed Apopem. Postać ambiwalentna.
Anubis (Inpu)
Bóg balsamowania i przewodnik zmarłych. Szakal lub mężczyzna z głową szakala. Przewodzi przy ważeniu serca w sali Ma'at.
Thot (Dżehuti)
Bóg pisma, mądrości, magii. Ibis lub pawian. Pisarz bogów, wynalazca hieroglifów, sędzia w sądzie zmarłych. To jego utożsamiono potem z greckim Hermesem i nazwano Hermesem Trismegistosem w epoce hellenistycznej.
Ma'at
Bogini-zasada prawdy, sprawiedliwości i kosmicznego porządku. Przedstawiana z piórem strusia we włosach. To jej pióro waży się przeciwko sercu zmarłego.
Hathor
Bogini miłości, muzyki, radości, kobiecości. Krowa lub kobieta z rogami i tarczą słoneczną.
Rytuały solarne — kult Ra i codzienne budzenie boga
Słońce było dla Egipcjan najważniejszym z bogów — jego codzienna wędrówka po niebie była dosłownym aktem stworzenia powtarzanym każdego dnia. Rytuały solarne miały więc status kosmiczny: ich celem nie było wyproszenie czegokolwiek, ale aktywne wsparcie Ra w jego walce z chaosem.
Trzy momenty kultu dziennego
W każdej większej świątyni odbywały się trzy rytuały dziennie, dokładnie zsynchronizowane z pozycją słońca:
- Rytuał poranny (Hetep-di-nesu) — przed wschodem słońca kapłan otwierał naos (kamienną kapliczkę z posągiem boga), 'budził' bóstwo modlitwą, oczyszczał kadzidłem, ubierał posąg w czyste szaty i ofiarowywał pokarm.
- Rytuał południowy — krótka ofiara w momencie kulminacji słońca, gdy Ra był w zenicie.
- Rytuał wieczorny — przed zachodem ponowne oczyszczenie, ofiara końcowa, zamknięcie naos, by bóg mógł 'odejść' do nocnej wędrówki.
Świątynie solarne
Faraonowie V dynastii (ok. 2500 p.n.e.) — Userkaf, Sahure, Niuserre — zbudowali specjalne świątynie słoneczne w Abu Gurob. Centralnym punktem był benben — kamienny obelisk symbolizujący pierwotny pagórek, na którym Ra-Atum stworzył świat. To z tej tradycji wywodzą się późniejsze obeliski (te z Karnaku, ale też te przewiezione do Rzymu, Paryża, Nowego Jorku).
Hymn do Ra
Najbardziej znanym tekstem solarnym jest Wielki Hymn do Atona (czyli słonecznej tarczy) napisany przez faraona Echnatona w XIV w. p.n.e. Niektórzy badacze (np. James Henry Breasted) widzieli w nim prefigurację Psalmu 104 ze Starego Testamentu — paralela jest uderzająca.
Mit Ozyrysa — śmierć i odrodzenie jako rytuał kosmiczny
Mit o Ozyrysie to najważniejsza opowieść egipska — fundament całej teologii śmierci, ofiary i odrodzenia. W skrócie: Ozyrys, dobry król i bóg, zostaje zabity przez zazdrosnego brata Seta, który tnie jego ciało na czternaście (lub szesnaście, zależnie od wersji) części i rozrzuca po Egipcie. Izyda, żona Ozyrysa, wędruje, zbiera części, składa je z pomocą Anubisa, bandażuje (pierwsza mumia), tchnie życie i poczyna z odrodzonym Ozyrysem syna — Horusa. Horus pomści ojca w długiej walce z Setem.
Symboliczne warstwy mitu
- Wegetacyjna: Ozyrys to coroczne obumieranie i odradzanie się roślinności wraz z wylewem Nilu.
- Solarna: Każdej nocy słońce 'umiera' na zachodzie i odradza się na wschodzie — Ozyrys jest patronem tej nocnej, podziemnej fazy wędrówki Ra.
- Inicjacyjna: Każdy zmarły 'staje się Ozyrysem' — w tekstach pogrzebowych dosłownie nazywany jest 'Ozyrys [imię zmarłego]'. To pierwsza znana w historii idea powszechnego życia wiecznego.
Misteria Ozyrysa w Abydos
W Abydos — miejscu, gdzie miała być pochowana głowa Ozyrysa — co roku odbywały się wielkie misteria trwające kilka dni. Procesja niosła posąg boga z świątyni do legendarnego grobowca, odgrywając walkę Seta i Horusa, opłakiwanie przez Izydę i triumfalny powrót zmartwychwstałego. To pierwsza znana w historii sztuka pasyjna — paralele z późniejszymi misteriami Dionizosa i pasją chrześcijańską nie są przypadkowe.
Mumifikacja jako rytuał — siedemdziesiąt dni transformacji
Mumifikacja to nie tylko technika konserwacji zwłok — to przede wszystkim rytuał transformacji, który zmieniał zmarłego w 'sah' (uświęcone ciało) zdolne do funkcjonowania w zaświatach. Cały proces trwał kanonicznie siedemdziesiąt dni — tyle, ile gwiazda Syriusz pozostawała niewidoczna pod horyzontem przed corocznym pojawieniem się, zwiastując wylew Nilu.
Etapy mumifikacji
- Oczyszczenie ciała w wodzie z Nilu — symboliczne odrodzenie.
- Usunięcie mózgu przez nozdrza haczykiem (mózg uważano za bezużyteczny).
- Wyjęcie wnętrzności — wątroba, płuca, żołądek, jelita — wkładano do czterech kanopów pod opieką synów Horusa (Imseti, Hapi, Duamutef, Kebehsenuef). Serce zostawiano — to ono miało być ważone w sądzie Ozyrysa.
- Suszenie w natronie (sól z rejonu Wadi Natrun) przez czterdzieści dni.
- Namaszczenie olejkami — cedrowym, mirrowym, kadzidłowym.
- Bandażowanie — dziesiątki metrów lnianych bandaży, w które wkładano amulety w precyzyjnie określonych miejscach: skarabeusz nad sercem, ankh w dłoni, oko Horusa na opatrunku ran balsamicznych.
- Ceremonia Otwarcia Ust — kluczowy rytuał finalny, w którym kapłan dotykał ust mumii ceremonialnym narzędziem peseszkef, przywracając zmarłemu zdolność mówienia, jedzenia i oddychania w zaświatach.
Etyka i znaczenie
Mumifikacja nie była luksusem ani próżnością — była koniecznym warunkiem życia pozagrobowego. Bez zachowanego ciała 'ka' (sobowtór duchowy) nie miałby gdzie wrócić. Stąd masowe groby ubogich z prostym zasoleniem w piasku — i wielomilionowe koszty mumifikacji faraonów.
Księga Umarłych — instrukcja na życie pozagrobowe
Księga Umarłych (egipski tytuł: 'Reu nu peret em hru' — 'Wersety wyjścia w dzień') to nie jedna księga, ale zbiór około 190 zaklęć spisywanych na papirusach i wkładanych do grobów zmarłych w okresie Nowego Państwa. Każdy egzemplarz był inny — wybór zaklęć dostosowywano do zamożności i potrzeb klienta.
Po co Księga Umarłych
Zaświaty były niebezpieczne. Po śmierci dusza musiała przejść przez Duat (świat podziemny), pełen wężów, demonów, wrót strzeżonych przez strażników. Bez znajomości właściwych formuł, imion strażników i magicznych słów nie dało się przejść. Księga była przewodnikiem turystycznym po zaświatach.
Najsłynniejsze rozdziały
- Rozdział 6 — zaklęcie ożywiające uszebti (figurki służebne, które miały pracować za zmarłego na polach Krainy Trzcin).
- Rozdział 30 — zaklęcie skarabeusza serca: prosi serce, by nie świadczyło przeciwko zmarłemu w sądzie.
- Rozdział 125 — Sąd Ozyrysa: zmarły wymienia 42 grzechy, których nie popełnił ('nie zabijałem, nie kradłem, nie kłamałem, nie nadużywałem władzy nad podwładnymi...'). To najstarszy znany kodeks etyczny w historii ludzkości — starszy o tysiąc lat od Dekalogu.
Sąd zmarłego
Centralna scena, obrazowo przedstawiana na papirusach: w sali Ma'at na wadze kładzie się serce zmarłego na jednej szali i pióro Ma'at (prawdy) na drugiej. Thot zapisuje wynik. Anubis czuwa nad wagą. Jeśli serce jest lekkie — zmarły wchodzi do Krainy Trzcin. Jeśli ciężkie od grzechów — Ammit, Pożeraczka Dusz (lwica-hipopotam-krokodyl) zjada serce i zmarły przestaje istnieć.
Amulety i talizmany egipskie — ankh, skarabeusz, oko Horusa
Egipcjanie nosili amulety przez całe życie i po śmierci. W bandażach mumii znajdowano czasem kilkadziesiąt sztuk, każdy w przepisanym miejscu. Każdy amulet miał konkretną funkcję — ochronną, leczniczą, transformacyjną.
Ankh — klucz życia
Najsłynniejszy symbol egipski. Krzyż z pętlą na szczycie, 'anch' oznacza po egipsku 'życie'. Bogowie przedstawiani są często z ankhem trzymanym przy nozdrzach człowieka — to gest dawania życia. Amulet ankh noszono dla długowieczności i ochrony, a Egipcjanie wkładali go do dłoni zmarłego, by miał życie również po śmierci.
Skarabeusz (kheper)
Żuk gnojarz toczący kulę gnoju był dla Egipcjan symbolem słońca odradzającego się każdego ranka — bo żuk, który zdaje się 'wyłaniać z ziemi', symbolizuje samoodradzanie. Słowo 'kheper' znaczy zarówno 'skarabeusz', jak i 'stawanie się, przekształcanie'. Amulet skarabeusza umieszczano nad sercem mumii — miał zapobiec, by serce świadczyło przeciwko zmarłemu.
Oko Horusa (Wedżat / Udjat)
Oko, które Horus stracił w walce z Setem i które zostało mu cudownie przywrócone przez Thota. Symbol uzdrowienia, integralności, ochrony przed złym spojrzeniem. Jego graficzne proporcje były podstawą egipskiego systemu ułamków matematycznych.
Dżed — kręgosłup Ozyrysa
Kolumna z czterema poziomymi belkami. Symbolizuje stabilność, trwałość, kręgosłup Ozyrysa. Faraon w specjalnym rytuale podnosił symbolicznie kolumnę dżed — co miało zapewnić stabilność państwa i kosmosu.
Tjet (węzeł Izydy)
Czerwony amulet w kształcie pętli — krew bogini Izydy, ochrona kobiet, szczególnie w ciąży.
Inne amulety
Sokół (Horus), kobra (ureusz, ochrona faraona), lew (siła), palec (precyzja), schody (wstępowanie do nieba). Współcześnie najczęściej noszone są ankh i oko Horusa — często bez świadomości ich pierwotnej funkcji.
Hieroglify i heka — magia świętego słowa
Egipskie słowo na 'hieroglif' to medu nedżer — dosłownie 'słowa boże'. Dla Egipcjan pismo nie było tylko zapisem — było dosłowną manifestacją rzeczywistości. Napisane imię miało moc realnego istnienia. Stąd praktyka damnatio memoriae — niszczenia imion znienawidzonych władców (jak Hatszepsut czy Echnaton), bo wymazane imię to wymazana istota.
Heka — egipska magia
Heka to egipskie pojęcie magii — ale nie magii w sensie zachodniego przesądu. Heka to siła, która utrzymuje kosmos w istnieniu, którą posługują się bogowie, kapłani i (w odpowiednich okolicznościach) zmarli. Heka była boginią-zasadą — usposobieniem mocy stwórczej.
Trzy elementy egipskiego zaklęcia
- Słowo wypowiedziane (rou pen, 'ta wypowiedź') — formuła, którą trzeba wymówić dokładnie tak, jak została zapisana.
- Gest — odpowiednie ruchy ręką, kadzidło, dotknięcie przedmiotu.
- Materiał — woskowa figurka, papirus, amulet, woda z określonego źródła.
Magia ochronna w życiu codziennym
Egipcjanie nosili przy sobie zwitki papirusu z zaklęciami ochronnymi — przeciwko ukąszeniu skorpiona, przeciw bolesnemu porodowi, przeciw urzeknięciu. Kobietom w ciąży zawieszano amulet Besa (karłowatego boga porodu) lub Tueris (bogini-hipopotama). To zwykłe codzienne życie magiczne, nie elitarna ezoteryka.
Rytuały świątynne — codzienna obsługa boga
Egipska świątynia nie była miejscem zgromadzeń wiernych — była dosłownie domem boga na ziemi. Lud nie wchodził do najświętszej części (sanktuarium). Robili to wyłącznie wybrani kapłani — i to po skomplikowanych oczyszczeniach.
Struktura świątyni
Klasyczna świątynia Nowego Państwa (np. w Karnaku czy Luksorze) miała następującą sekwencję, prowadzącą od dziedzińca publicznego do najświętszego sanktuarium:
- Pylon — monumentalna brama z dwoma wieżami.
- Dziedziniec otwarty — jedyna część dostępna dla zwykłych ludzi podczas wielkich świąt.
- Sala hipostylowa — las kolumn (najsłynniejsza: 134 kolumny w Karnaku).
- Sala ofiar.
- Sanktuarium z naos — kamienna kapliczka z posągiem bóstwa. Dostępna tylko dla najwyższych kapłanów.
Kapłaństwo
Kapłani dzielili się na trzy fyle (zmiany) pracujące rotacyjnie — każda po miesiącu w służbie świątynnej, dwa miesiące w domu. Kapłan-na-służbie musiał: golić całe ciało (włącznie z brwiami), nosić wyłącznie biały len (zwierzęcej skóry nie wolno wnosić do świątyni), pościć od jedzenia rytualnie nieczystego, kąpać się cztery razy dziennie.
Wielkie święta
Kilka razy w roku posąg boga opuszczał świątynię w uroczystej procesji. W święcie Opet w Tebach (XV-XVI dzień drugiego miesiąca wylewu) posąg Amona w łodzi obrzędowej był niesiony z Karnaku do Luksoru — odbywała się tam ponowna koronacja faraona przez boga. Lud tylko wtedy mógł zobaczyć (ukryty w łodzi) posąg najwyższego boga państwa.
Ezoteryka egipska w XX wieku — od Trismegistosa do kemetyzmu
Po formalnym wymarciu egipskiej religii (VI w. n.e.) jej elementy przetrwały w hermetyzmie — grecko-egipskiej tradycji ezoterycznej spisanej w Corpus Hermeticum (II-III w. n.e.). Autorem mistycznym przypisywano Hermesowi Trismegistosowi ('Po Trzykroć Wielkiemu') — postaci synkretycznej łączącej greckiego Hermesa i egipskiego Thota.
Renesans i odkrycie hermetyzmu
W 1463 r. Marsilio Ficino przetłumaczył Corpus Hermeticum na łacinę — dzieło wywarło ogromny wpływ na renesansową filozofię (Pico della Mirandola, Giordano Bruno). To z tej tradycji wywodzą się późniejsze różokrzyżowcy, masoneria, alchemia.
XIX wiek — egiptomania
Wyprawa Napoleona do Egiptu (1798-1801) i odkrycie kamienia z Rosetty (1799) rozpoczęły egiptomanię w Europie. Champollion odczytał hieroglify w 1822 r. Na fali fascynacji powstają loże wolnomularskie o symbolice egipskiej (Mizraim, Memphis-Misraim).
XX wiek — Aleister Crowley i Złoty Brzask
Hermetyczny Zakon Złotego Brzasku (od 1888) łączy egipskie symbole z kabałą i tarotem. Aleister Crowley (1875-1947) twierdził, że w 1904 r. otrzymał w Kairze 'Księgę Prawa' podyktowaną przez egipskiego ducha Aiwaza i ogłosił nadejście eonu Horusa.
Kemetyzm — neopogaństwo egipskie
Od lat 70. XX w. powstają kemetyckie wspólnoty próbujące rekonstruować egipską religię. Najbardziej znana to Kemetic Orthodoxy (założona 1988, USA) — z arcykapłanką Tamarą Siudą i kongregacjami w kilku krajach. W Polsce ruch jest niszowy, ale obecny.
Egipt w popkulturze
Od filmów Mumii po Stargate, od metalu Nile po komiksy o Moon Knight — Egipt pozostaje niewyczerpanym źródłem ezoteryki popkulturowej. Często powierzchownej, ale skutecznie utrzymującej symbolikę przy życiu.
Rytuał inspirowany egipskim w domu — jak wykonać
Jeśli fascynuje cię tradycja egipska i chciałbyś świadomie wykonać domowy rytuał inspirowany kultem Ra i Ozyrysa, poniżej praktyczna instrukcja. To nie jest rekonstrukcja kanoniczna (do tego potrzebne byłoby kapłaństwo i konkretna tradycja kemetycka), ale świadoma adaptacja symboliki.
Co przygotować
- Świecę (najlepiej żółtą lub złotą — kolory Ra)
- Małą miseczkę z wodą (najczystszą, jaką masz — symbol pierwotnego oceanu Nun)
- Kadzidło (mirra, kadzidło właściwe — używane w starożytnym Egipcie)
- Amulet ankh lub oko Horusa (jeśli posiadasz)
- Białą tkaninę jako obrus na ołtarzu
- Wschód słońca za oknem (rytuał wykonuje się o świcie)
Przebieg rytuału porannego
- Oczyszczenie — umyj ręce i twarz, ubierz się w czystą tkaninę (chociażby białą koszulkę).
- Ustaw ołtarz zwrócony na wschód. Zapal kadzidło i świecę.
- Pozdrowienie Ra. Stań przed ołtarzem i powiedz głośno lub w myślach: 'Witaj, Ra, który wstajesz z horyzontu. Witam światło dnia, który się rodzi.'
- Ofiara wody. Unieś miseczkę z wodą w stronę wschodu, powiedz: 'Ofiaruję wodę życia, która płynęła z pierwotnego oceanu.'
- Trzy oddechy w ciszy — wdech nosem, wydech ustami. Wyobraź sobie, jak światło słońca wypełnia twoje ciało.
- Intencja na dzień. Sformułuj jedną konkretną intencję — co chcesz dziś dokonać, jak chcesz się czuć.
- Zamknięcie. Powiedz: 'Niech ma'at panuje. Niech dzień ten będzie zgodny z porządkiem.' Zgaś świecę (lub pozwól wypalić w bezpiecznym miejscu).
Cały rytuał zajmuje dziesięć do piętnastu minut. Można go wykonywać raz w tygodniu, raz w miesiącu, w dni równonocy lub przesileń — w rytmie, który ci odpowiada.
Ostrzeżenie metodologiczne
To nie jest autentyczna egipska religia — to inspiracja. Autentyczna rekonstrukcja wymaga lat studiów. Traktuj rytuał jako medytacyjną praktykę uważności opartą na pięknej symbolice, a nie jako 'kanał komunikacji z bogiem Ra'.
Czego Egipcjanie wciąż mogą nas nauczyć o rytuale
Egipska religia trwała trzy tysiące lat — dłużej niż jakakolwiek inna tradycja w historii ludzkości. Co takiego w niej działało, że przetrwała tak długo? I co z tego można wziąć dla siebie, niezależnie od własnych przekonań?
Po pierwsze — precyzja i rytm
Egipskie rytuały były wykonywane w dokładnie określonych momentach (wschód słońca, południe, zachód, pełnia, wylew Nilu). To uczyło synchronizacji z cyklami natury — czegoś, czego współczesne życie miejskie nas systemowo pozbawia.
Po drugie — materialność
Egipski rytuał był bardzo cielesny i materialny. Kadzidło, woda, oleje, posągi, amulety, jedzenie. Nic w nim nie było 'tylko symbolicznym myśleniem'. To zgadza się z tym, co dziś wiemy z psychologii ucieleśnionej — że gesty fizyczne kotwiczą stany psychiczne mocniej niż samo myślenie.
Po trzecie — kosmiczna skala
Każdy egipski rytuał odnosił indywidualne życie do kosmicznych cykli. Twoja codzienna modlitwa wspierała Ra w jego walce z Apopem. Twój pogrzeb był replikacją zmartwychwstania Ozyrysa. To dawało poczucie sensu — niezależnie od tego, czy mit był 'prawdziwy' w sensie dosłownym.
Po czwarte — etyka jako warunek wieczności
Negatywne wyznanie z Rozdziału 125 Księgi Umarłych pokazuje, że Egipcjanie wymagali od siebie etyki nie ze strachu przed karą doczesną, ale dlatego, że etyka była warunkiem dalszego istnienia po śmierci. To radykalna pozycja — nawet jeśli dziś nie wierzymy w sąd Ozyrysa, sama myśl, że nasze czyny mają wagę i są ważone, jest psychologicznie produktywna.
Po piąte — szacunek dla śmierci
W kulturze, która śmierć ukrywa, spycha do hospicjów i szybko zamyka w urnie, egipska otwartość na śmierć — z miesiącami przygotowań, grobami pełnymi rzeczy potrzebnych zmarłemu, sztuką pogrzebową jako głównym gatunkiem — może być lekcją autentyczności. Śmierć była częścią życia, nie tajemnicą, którą się wymija.
